Van ongedocumenteerd vluchteling tot talentvol kamerlid
Inleiding
Zien hoe goed voormalig studenten het in het maatschappelijk leven doen is altijd “super”-leuk. Je voelt als voormalig docent toch enige trots. Trots hoe de student zich ontwikkelt, wat hij bereikt en wat hij van zijn dromen waargemaakt heeft. Zo geldt dat ook voor Mpanzu Bamenga (1). Van ongedocumenteerd vluchteling tot talentvol Tweede-Kamer-lid. Mpanzu heeft nu een boek geschreven met de titel ‘Dromen van mijn Zus’ waarin hij zijn levensverhaal vertelt.
Hoofdstuk 1
Op 30 april 2018, zo begint zijn boek, wordt Mpanzu door de marechaussee op vliegveld Eindhoven uit de groep reizigers gehaald voor een nadere controle. Hij ziet dan dat enkel zwarte mensen uit de rij gehaald zijn. Op zijn vraag hoe dat kan, wordt eerlijk gezegd dat huidskleur een reden is voor z’n extra controle. Het boek eindigt met de procedure die hij samen met enkele mensenrechtenorganisaties heeft gevoerd tegen de Nederlandse Staat over het etnisch profileren van de marechaussee (2). In eerste aanleg werd de procedure bij de rechtbank nog verloren, bij het gerechtshof wordt de procedure gewonnen. Er is sprake van ernstige discriminatie. Het etnisch profileren van de marechaussee was dus ongeoorloofd (3).
Epiloog
In de epiloog wordt de euforie over de overwinning op de marechaussee weer de kop in gedrukt: het kabinet geeft aan de Tweede Kamer aan dat zij de uitspraak uiterst beperkt zal uitleggen. De uitspraak geldt in haar visie slechts voor de marechaussee en dan ook nog enkel voor controles op vliegvelden. Het was nu juist de bedoeling, zoals ook door de staatsecretaris eerder was toegezegd, dat etnisch profileren nu juist voor alle overheidsorganen zou gaan gelden. De teleurstelling zette Mpanzu echter om in energie om, inmiddels tot Tweede Kamerlid gekozen, een initiatiefwetsvoorstel in te dienen (samen met NSC-lid Willem Koops) om het verbod op etnisch profileren in een wet vast te leggen. Het voorstel is nog in behandeling.
Het verhaal
Tussen het etnisch profileren van de marechaussee en de uitspraak van het gerechtshof vertelt Mpanzu de lezer in een vlotte stijl zijn levensverhaal. Het is een aaneenschakeling van hoogte- en dieptepunten. Van een welgesteld gezin in Congo (tegenwoordig Zaïre) naar een vlucht vanwege het geweld naar, eerst, België, later Nederland. Na 17 jaren van ongedocumenteerd zijn uiteindelijk die lang verwachte verblijfsvergunning. Het succes van het afstuderen bij de Juridische Hogeschool tot het dieptepunt van het overlijden van zijn zus, die Mpanzu had willen verrassen op zijn afstudeerfeestje. Vervolgens dan weer een dieptepunt van het etnisch profileren. Daar volgt dan de uitspraak van de gewonnen procedure bij het gerechtshof op. Vervolgens legt het kabinet de uitspraak van het gerechtshof beperkt uit. Maar dan wordt Mpanzu gekozen in de Tweede Kamer en kan hij met een wetvoorstel toch etnisch profileren vastleggen in de wet. Maar vervolgens valt het kabinet. Met de komst van zijn boek volgt er gelukkig weer een hoogtepunt. En als de peilingen het voor de komende verkiezingen niet verkeerd voorspellen, volgt er met de herverkiezing voor de Tweede Kamer een nieuw hoogtepunt en kan hij zorgen dat het wetsvoorstel uiteindelijk wet wordt.
In zijn verhaal zitten de ervaringen van discriminatie en racisme. Van geweld, pesterijen, buitensluiting, een laag schooladvies. Het gevoel minder te zijn, soms het gevoel niet te bestaan. Het is het verhaal over de bureaucratie van de asielprocedure, de armoede die het zijn van asielzoeker met zich meebrengt, de spanning en onzekerheid rond de beslissingen van de IND.
Maar met iedere tegenslag vindt Mpanzu weer de kracht om door te gaan. Die kracht vindt hij enerzijds uit een rechtvaardigheidsgevoel en anderzijds uit de wil te laten zien dat hij iets wil en kan betekenen.
Het is ook het verhaal op het juiste moment de juiste mensen te ontmoeten die je talent zien en je verder kunnen helpen in hun netwerk dat je verder brengt waar je anders niet gekomen zou zijn. Deuren die anders gesloten zouden blijven. Maar die open je natuurlijk, omdat je wel laat zien dat je dat talent bezit. Uiteindelijk leidt dat tot hulp bij het ondersteunen om een beroep te doen op de hardheidsclausule in het asielbeleid (4). Alle hulp leidt ertoe dat het beroep op die clausule lukt en het gezin een verblijfsvergunning krijgt om in Nederland te mogen blijven. Na 17 jaren dus.
De Juridische Hogeschool Avans&Fontys (JHS)
Uiteindelijk kan Mpanzu zijn wens om Rechten te studeren waarmaken door aan de Juridische Hogeschool te Tilburg te gaan studeren. De JHS komt er gunstig vanaf. Van mentor, tot directie, tot zelfs de bestuursvoorzitter aan toe. Allen porberen Mpanzu verder te helpen. Mpanzu schrijft daarover: ”Voor de eerste keer voel ik mij op school of tijdens een opleiding gezien. Mijn kritische blik wordt niet bestempeld als negatief of betweterig. Er wordt niet geprobeerd me te kleineren, maar om me verder te stimuleren in het kritisch zijn. Kennis is pas echt kennis als die toegepast wordt”. Het is leuk te lezen dat onze opleiding bijgedragen heeft aan zijn ontwikkeling.
De titel
Door het hele boek heen voel je dat een sterk rechtvaardigheidsgevoel gecombineerd met een sterke ambitie van betekenis te willen zijn Mpanzu verder brengen. Dat rechtvaardigheidsgevoel en die ambitie krijgen midden in zijn verhaal een extra dimensie. De zus, Irene, die Mpanzu geleerd heeft te staan voor mensenrechten, die hem wees op de opkomst van Obama, voordat hij zich kandidaat stelde voor president. Die zus, die met haar man in de VS woont, wil Mpanzu verrassen door op zijn feestje bij zijn afstuderen te zijn. Zij reist vanuit Canada. Maar in Canada vertrouwen ze haar reisdocumenten niet en Canada stuurt haar terug naar de VS, waar ze in detentie wordt genomen, omdat haar visum inmiddels verlopen is. In detentie worden haar echter haar medicijnen voor haar hartproblemen onthouden, waardoor zij uiteindelijk aan een hartstilstand overlijdt. Zij bericht Mpanzu vanuit detentie het volgende: “I won’t be able to tekst or call you. But I want you to know that I believe in your dream and you should pursue it and make it a reality. My only regret is that I won’t be able to attend this joyous moment. Your sis who loves you very much” (5).
De boosheid over haar overlijden zet Mpanzu om in een nog sterker streven zijn droom te strijden voor mensenrechten waar te maken. Haar wens om zijn droom na te volgen maakt hem nog strijdvaardiger.
De boodschap
Wat kunnen we nu van Mpanzu’s boek leren? Als je denkt te staan voor de goede zaak, blijf erin geloven en ga ervoor. Ook als het wel eens tegenzit of het niet zo loopt als je gedacht had, blijf dan toch geloven dat je iets kunt bereiken. Je bent iemand en je hebt een keuze. Denk ook niet dat je in je eentje niets bereikt, maar als je iets gelooft, ga ervoor en je zult zien dat je stap voor stap toch verder komt.
Slot
Menswaardigheid, gelijkwaardigheid en solidariteit en specifieker het strijden voor mensenrechten en zorgen dat er niet wordt gediscrimineerd, denk aan artikel 1 Grondwet, zijn waarden die we met z’n allen zouden moeten bevechten en nastreven. Het boek van Mpanzu bevestigt dat maar weer eens. Daarom hoort het, met recht, thuis in het rijtje ethische literatuur.
- Mpanzu Bamenga | LinkedIn
Mpanzu Bamenga is momenteel Tweede kamerlid voor D66.
In 2021 werd hij door het College voor de Rechten van de Mens uitgeroepen tot Mensenrechtenmens van het jaar; de vredesorganisatie Pax riep hem in 2023 uit tot Vredesactivist van het jaar. - Etnisch profileren is het gebruik van criteria als huidskleur, nationaliteit of etniciteit bij opsporing of handhaving, zonder objectieve rechtvaardiging.
- Gerechtshof Den Haag 14 februari 2023: ECLI:NL:GHDHA:2023:173, overweging 8.24.
“De conclusie is dat voor het door de KMar gemaakte onderscheid op grond van ras of etniciteit bij selectiebeslissingen in het kader van het MTV geen objectieve en redelijke rechtvaardiging bestaat. Het maken van onderscheid op basis van ras of etniciteit zonder objectieve en redelijke rechtvaardiging is een bijzonder ernstige vorm van discriminatie”.
Hof verbiedt etnisch profileren marechaussee bij controles - Een hardheidsclausule is een clausule in een wet op grond waarvan een bepaling geheel of gedeeltelijk buiten toepassing kan worden gelaten als de toepassing ervan zou leiden tot uitzonderlijk onbillijke of onredelijke gevolgen.
- Ik zal je niet kunnen sms’en of bellen. Maar ik wil dat je weet dat ik in je droom geloof en dat je deze moet nastreven en werkelijkheid moet maken. Mijn enige spijt is dat ik dit vreugdevolle moment niet kan bijwonen. Je zus die heel veel van je houdt
